Restoran · Mekanik keşif

Restoran kiralamadan önce havalandırmayı nasıl kontrol edersiniz?

Beğendiğiniz dükkânda eski bir davlumbaz var. Peki yeni menünüzün dumanı nereye gidecek? Kira kararından önce egzoz güzergâhını, mutfağa girecek taze havayı ve pişirme yükünü birlikte inceleyin.

Davlumbaz hesabını aç
Başkent ASPAVA · AtaşehirEkoloji ünitesi ve iki düşey kanal · SCA proje arşivi

Kira sözleşmesinden önce dört kontrol

İlk keşfe kat planını, mutfak yerleşimini ve varsa cephe ile çatı fotoğraflarını götürün. Aşağıdaki sorular, hangi bilginin yerinde doğrulanacağını gösterir.

Egzoz nereye çıkacak?

Mutfaktan dış atış noktasına kadar güzergâhı plan üzerinde izleyin. Şaft net kesitini, geçtiği katları, hava emiş ağızlarının yerini ve kanalın temizlenebileceği noktaları kaydedin. Mevcut bir baca, güzergâh için yalnızca başlangıç bilgisidir.

Yerine gelen hava nereden girecek?

Davlumbazın çektiği hava için dış hava ve gerektiğinde salondan mutfağa kontrollü geçiş gerekir. Besleme menfezi ocağa doğru sert üflerse duman davlumbaz kenarından kaçabilir. Kapılar kapalıyken de sistemin dengesi korunmalıdır.

Mutfakta ne pişecek?

Ekipman listesini, yakıtları ve en yoğun saatte birlikte çalışacak cihazları yazın. Gazlı ızgara, fritöz ve elektrikli fırın aynı alana sığabilir, fakat farklı miktarda ısı, buhar ve yağlı aerosol üretir.

Bina hangi imalata izin veriyor?

Bina yönetiminden şaft, cephe ve çatı kullanımı için yazılı koşulları alın. Fan ve filtrenin taşınacağı yolu, bakım boşluğunu, komşu hacimlerdeki ses riskini ve ilgili idarenin istediği belgeleri kira kararından önce netleştirin.

Hafif, orta ve ağır pişirmede davlumbaz hızı

Klasik bir duvar tipi davlumbazın ön boyutlandırmasında kullanılan yaklaşık kesit hızları aşağıdadır. Hızın birimi m/s’dir. Seçim, işletmenin adından çok ekipmana, eşzamanlı kullanıma ve davlumbaz geometrisine bağlıdır.

Klasik duvar tipi davlumbaz · yaklaşık ön hesap [1]
Pişirme yüküKesit hızıKeşifte neye bakılır?
Hafif0,25–0,35 m/sSınırlı sıcak hazırlık ve düşük yağ yükü
Orta0,35–0,50 m/sFırınlı hazırlık ve birlikte çalışan cihazlar
Orta-ağır0,45–0,60 m/sKızartma sıklığı, yağ ve duman yükü
Ağır0,50–0,65 m/sYoğun ızgara hattı, ısıl yükselme ve dumanın yayılması

Hangi hız? Buradaki değer, ön hesapta kullanılan ortalama kesit hızıdır. Pişirme yüzeyindeki yerel yakalama hızı, filtre yüz hızı ve kanaldaki taşıma hızı ayrı büyüklüklerdir. Ocak üzerindeki sıcak duman yükselir. Montaj yüksekliği, kenar taşması ve yandan gelen hava, dumanın davlumbaz içinde kalmasını etkiler.

Ada tipi davlumbaz veya kömürlü ocak varsa?

Duvara yaslanmayan tek sıralı ada tipi davlumbaz daha çok yönden hava akımına açıktır. Aynı klasik ön hesap kaynağı bu tipte ağır pişirme için 0,60–0,80 m/s verir. Odun ve kömürle pişiren cihazlar ASHRAE sınıflamasında ayrı bir ekstra ağır sınıftır. Bu cihazlar için egzoz hattı ve yangın tedbirleri ayrıca projelendirilir.

Mühendislik hesapları

3 × 1,2 m duvar tipi davlumbaz, 1 m ocak aralığı ve ağır pişirme için yaklaşık 6.480–8.424 m³/h çıkar. Kendi ölçülerinizi ve pişirme yükünü seçerek aralığın nasıl değiştiğini görebilirsiniz.

Davlumbaz hesabına git

Davlumbaz debisi ve kanal hızı nasıl hesaplanır?

Elinizdeki veriye göre iki farklı yoldan ilerleyebilirsiniz. Klasik kesit yaklaşımı ilk keşifte fikir verir. Performansı test edilmiş ürünün seçiminde ise kendi test koşulları ve ekipmana uygun debisi esas alınır.

Kesit alanından yaklaşık debi

Q = 3.600 × A × v

A etkin kesit alanı (m²), v o kesite dik ortalama hız (m/s), Q debidir (m³/h). [1] yönteminde giriş ağzı alanı ile açık kenarların çevresi × pişirme yüzeyinden davlumbaza düşey mesafe karşılaştırılır, küçük alan alınır.

Etkin alan 3,0 m² ve kabul edilen hız 0,60 m/s ise yaklaşık 6.480 m³/h bulunur. Bu ilk tahmin, ekipman listesi ve davlumbazın test verileriyle kontrol edilir.

Test edilmiş davlumbazda boy başına debi

Q = 3,6 × L × qL

L davlumbaz uzunluğu (m), qL bir metre için egzoz debisidir (L/(s·m)). 3,6 katsayısı L/s değerini m³/h birimine çevirir. Tablodaki aralıklar ve ağır yük örneği bu yöntemi gösterir. [2]

Üç metrelik aynı hatta pişirme yükü değişirse

ASHRAE, yağlı pişirme egzozu için test edilmiş duvar tipi Tip I davlumbazlarda aşağıdaki tipik aralıkları verir. Aralıkların örtüşmesi, aynı sınıfta bile davlumbaz tasarımı ve ekipman diziliminin sonucu değiştirdiğini gösterir. Bunlar Türkiye’de mevzuatın koyduğu asgari debiler değildir.

Test edilmiş duvar tipi davlumbaz · metre başına tipik egzoz debisi [2]
Cihaz sınıfıÖrnek ekipmanL/s, metre başına
HafifElektrikli konveksiyon fırını230–310
OrtaAçık yağ hazneli fritöz310–465
AğırGazlı, alttan ısıtmalı ızgara veya wok ocağı310–620

Ağır yük örneği. Test edilmiş 3 m duvar tipi bir davlumbaz için 550 L/s, metre başına örnek değer olarak seçilirse debi 3,6 × 3 × 550 = 5.940 m³/h olur. Bu katsayı, gerçek davlumbazın test belgesinden alınmalıdır.

Kanaldaki gerçek hız

v = Q / (3.600 × A)

Bu kez A kanalın net iç kesitidir. Dikdörtgen kanalda en × boy, dairesel kanalda π × D² / 4 alınır. ASHRAE yeni, sabit debili yağlı mutfak egzozlarında yaklaşık 7,6–9 m/s tasarım uygulamasından söz eder. Kanal boyutu ses, basınç kaybı, yağ birikimi ve temizlik erişimiyle birlikte seçilir. [2]

5.940 m³/h debi, iç ölçüsü 600 × 350 mm olan kanalda 7,86 m/s yapar. Dirsekler, filtre ve fanın çalışma noktası ayrıca kontrol edilir.

Telafi havası ve salon dengesi

Qgiren ≈ Qçıkan

Kararlı durumda mutfağa doğrudan verilen hava ve komşu hacimlerden giren hava, toplam egzozu ve diğer çıkışları karşılar. Havanın salondan mutfağa doğru ilerlemesi kokunun salona taşınmasını sınırlar. Seçilen basınç farkı ve gerçek transfer yolu devreye almada ölçülür.

Besleme ağzı davlumbaz kenarına doğru üflüyorsa fanı büyütmeden önce menfez yönü, hava dengesi ve dumanın kaçtığı kenar incelenir.

Fan kataloğunda yalnız m³/h değeri yeterli mi?

Fan, istenen debiyi tesisatın karşı basıncında sağlamalıdır. Kanalın uzunluğu, dirsekler, filtre kademeleri ve dış atış elemanı basınç kaybına katkı verir. Filtre kirlenirken direnç artabilir. Fan eğrisinde debi ile basıncın birlikte karşılandığı çalışma noktası kontrol edilir. Serbest üfleme debisi tek başına bu seçimi doğrulamaz.

Yangın yönetmeliği dükkân seçimini nasıl etkiler?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’te restoran için iki farklı konu var. Biri egzozun binadan nasıl çıkacağı, diğeri davlumbazda otomatik söndürmenin hangi mutfaklarda gerekeceği. [3]

Madde 88/2 · Pişirme egzozu

Restoran, otel ve kafeterya gibi yerlerde pişirme alanının mekanik egzozu diğer bölümlerin sistemlerinden bağımsız olmalıdır. Atış doğrudan dışarıya yapılır ve hava giriş açıklıklarıyla en az 5 m mesafe korunur. Kanalın korunmamış yanabilir malzemelerden en az 50 cm açıkta geçmesi, mutfak dışındaki güzergâhın yangın dayanımı ve şaft içindeki ayrım da incelenir. Bu mutfak egzoz kanallarına yangın damperi konulamaz.

Madde 57/1 · Otomatik söndürme

Konutlar hariç olmak üzere AVM ve yüksek bina içindeki mutfaklar, yemek fabrikaları ve aynı anda 100’den fazla kişiye hizmet veren mutfaklar için davlumbazda otomatik söndürme gerekir. Ocakta kullanılan gazın özelliklerine uygun algılama, gaz kesme ve uyarı tesisatı da madde kapsamındadır. AVM’deki bir restoran için binanın niteliği ayrıca önem taşır.

Proje aşamasında EN 16282-1, ticari mutfak havalandırmasının genel gereklerini ve debi hesabını ele alır. Bu Avrupa standardının 2026 baskısı katı yakıt kullanan cihazları kapsam dışında tutar. Uygulanacak TS standardının güncel baskısı, belediye ve bina yönetimi şartları proje özelinde kontrol edilir. [4]

Başkent ASPAVA’da egzoz güzergâhı

Ataşehir’de mutfak egzozu için 20.000 m³/h debili, elektrostatik filtre ve aktif karbon içeren ekoloji ünitesi uyguladık. Kapaktaki fotoğrafta iki ayrıntı görülüyor.

1 · Cihazın yerleşimi

Cephedeki yeşil ünite filtre kademelerini barındırıyor. Böyle bir yerleşimde filtrelerin çıkarılacağı servis boşluğu ve cihaza erişim, kiralama aşamasında planda gösterilmeli.

2 · Düşey kanal hattı

Cihazdan cephe boyunca yükselen kanallar, egzoz güzergâhının mutfağın dışında da yer istediğini gösteriyor. 20.000 m³/h bu projedeki ünitenin debisi. Başka bir restoran için seçim pişirme hattından başlar.

ASPAVA’nın saha fotoğraflarını inceleyin

Bu dükkân sizin mutfağınıza uygun mu?

İlçeyi, planı veya cephe fotoğrafını ve kullanacağınız pişirme cihazlarını paylaşın. Keşifte önce hangi noktaların doğrulanması gerektiğini birlikte belirleyelim.

WhatsApp’tan plan paylaşın Restoran havalandırma teklif kapsamı →
Teknik kaynaklar ve hesapların kapsamı
  1. Doğu İklimlendirme, Mutfak Havalandırması (2025), bölüm 6.1, s. 41–42. Klasik davlumbaz için ön hesap ve kesit hızları.
  2. ASHRAE Handbook, HVAC Applications (2023), bölüm 34. Tablo 4–5 ve egzoz kanalı bölümü. Cihaz sınıfları, test edilmiş davlumbaz debileri, kanal tasarımı ve yakalama koşulları.
  3. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, madde 57/1 ve 88/2. Türkiye’de yangın güvenliği hükümleri.
  4. EN 16282-1, ticari mutfak havalandırması. Avrupa standardının kapsamı ve hesap yöntemi.